چکیده زمینه و هدف: محور روده-مغز به عنوان یک شبکه ارتباطی دوطرفه میان دستگاه گوارش و سیستم عصبی مرکزی، نقشی اساسی در تنظیم عملکردهای عصبی، ایمنی و غدد درون ریز ایفا می کند. این مطالعه به بررسی نقش متابولیت های مشتق از میکروبیوم روده در پاتوفیزیولوژی اختلالات روان-عصبی، از جمله افسردگی اساسی، اختلالات اضطرابی و بیماری های نورودژنراتیو می پردازد. روش ها: این مقاله مروری با جستجوی سیستماتیک در پایگاه های داده معتبر شامل PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar برای مقالات منتشر شده بین سال های 2020 تا 2026 انجام شد. مطالعات مرتبط با متابولیت های میکروبی، مسیرهای سیگنالینگ و مداخلات درمانی هدفمند استخراج و تحلیل شدند. یافته ها: متابولیت های کلیدی میکروبی شامل اسیدهای چرب زنجیره کوتاه (SCFAs)، متابولیت های تریپتوفان (از جمله سروتونین و کینورنین)، اسید گاما-آمینوبوتیریک (GABA) و اسیدهای صفراوی، از طریق مسیرهای عصبی، ایمنی و غدد درون ریز بر عملکرد مغز تأثیر می گذارند. شواهد نشان می دهد که دیس بیوز روده با کاهش تنوع میکروبی و افزایش باکتری های پروالتهابی، از طریق القای نوروالتهاب و اختلال در محور HPA به پاتوژنز اختلالات روان-عصبی کمک می کند. مداخلات هدفمند مانند پروبیوتیک ها، پری بیوتیک ها و رژیم های غذایی مدیترانه ای پتانسیل درمانی قابل توجهی نشان داده اند. نتیجه گیری: درک مکانیسم های مولکولی محور روده-مغز، رویکردهای جدیدی برای تشخیص زودهنگام و درمان شخصی سازی شده اختلالات روان-عصبی فراهم می کند. با این حال، نیاز به کارآزمایی های بالینی استاندارد و طولانی مدت برای تأیید اثربخشی مداخلات میکروبیوم محور ضروری است.

محور روده مغز میکروبیوم متابولیت های میکروبی اختلال افسردگی اساسی بیماری های نورودژنراتیو