حسین ترحمی اردکانی مجله بین‌المللی فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی 1 2 (زمستان) 2026 07 22 The pivotal role of the gut-brain axis in neuropsychiatric disorders: The microbiome-metabolite dialogue نقش محوری روده-مغز در اختلالات روان-عصبی: گفت وگوی میکروبیوم و متابولیت ها 12 24 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA فاطمه دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان 2026 07 22 Abstract Background and Objective: The gut-brain axis, as a two-way communication network between the gastrointestinal tract and the central nervous system, plays a fundamental role in regulating neural, immune, and endocrine functions. This study investigates the role of gut microbiome-derived metabolites in the pathophysiology of neuropsychiatric disorders, including major depression, anxiety disorders, and neurodegenerative diseases. Methods: This review article was conducted by systematically searching reputable databases including PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar for articles published between 2020 and 2026. Studies related to microbial metabolites, signaling pathways, and targeted therapeutic interventions were extracted and analyzed. Findings: Key microbial metabolites, including short-chain fatty acids (SCFAs), tryptophan metabolites (including serotonin and kynurenine), gamma-aminobutyric acid (GABA), and bile acids, influence brain function through neural, immune, and endocrine pathways. Evidence suggests that gut dysbiosis contributes to the pathogenesis of neuropsychiatric disorders by reducing microbial diversity and increasing proinflammatory bacteria, through the induction of neuroinflammation and HPA axis dysfunction. Targeted interventions such as probiotics, prebiotics, and Mediterranean diets have shown significant therapeutic potential. Conclusion: Understanding the molecular mechanisms of the gut-brain axis provides new approaches for early diagnosis and personalized treatment of neuropsychiatric disorders. However, the need for standardized, long-term clinical trials is essential to confirm the effectiveness of microbiome-based interventions. چکیده زمینه و هدف: محور روده-مغز به عنوان یک شبکه ارتباطی دوطرفه میان دستگاه گوارش و سیستم عصبی مرکزی، نقشی اساسی در تنظیم عملکردهای عصبی، ایمنی و غدد درون ریز ایفا می کند. این مطالعه به بررسی نقش متابولیت های مشتق از میکروبیوم روده در پاتوفیزیولوژی اختلالات روان-عصبی، از جمله افسردگی اساسی، اختلالات اضطرابی و بیماری های نورودژنراتیو می پردازد. روش ها: این مقاله مروری با جستجوی سیستماتیک در پایگاه های داده معتبر شامل PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar برای مقالات منتشر شده بین سال های 2020 تا 2026 انجام شد. مطالعات مرتبط با متابولیت های میکروبی، مسیرهای سیگنالینگ و مداخلات درمانی هدفمند استخراج و تحلیل شدند. یافته ها: متابولیت های کلیدی میکروبی شامل اسیدهای چرب زنجیره کوتاه (SCFAs)، متابولیت های تریپتوفان (از جمله سروتونین و کینورنین)، اسید گاما-آمینوبوتیریک (GABA) و اسیدهای صفراوی، از طریق مسیرهای عصبی، ایمنی و غدد درون ریز بر عملکرد مغز تأثیر می گذارند. شواهد نشان می دهد که دیس بیوز روده با کاهش تنوع میکروبی و افزایش باکتری های پروالتهابی، از طریق القای نوروالتهاب و اختلال در محور HPA به پاتوژنز اختلالات روان-عصبی کمک می کند. مداخلات هدفمند مانند پروبیوتیک ها، پری بیوتیک ها و رژیم های غذایی مدیترانه ای پتانسیل درمانی قابل توجهی نشان داده اند. نتیجه گیری: درک مکانیسم های مولکولی محور روده-مغز، رویکردهای جدیدی برای تشخیص زودهنگام و درمان شخصی سازی شده اختلالات روان-عصبی فراهم می کند. با این حال، نیاز به کارآزمایی های بالینی استاندارد و طولانی مدت برای تأیید اثربخشی مداخلات میکروبیوم محور ضروری است. /downloadfilepdf/36797