SCOSC حسین ترحمی اردکانی Research Letters on Management in Organizations مجله بین‌المللی فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی 1 1 (پاییز) 2026 08 03 Modern Plant Breeding Methods to Increase Tolerance to Environmental Stress روش های نوین اصلاح نباتات برای افزایش تحمل به تنش های محیطی 44 60 FA Seyed mehdi Mahdavi Bachelor of Agriculture, Agriculture and Plant Breeding, Islamic Azad University, Eqlid Branch, Fars, Iran سید‌ مهدی مهدوی کارشناسی کشاورزی، گرایش زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اقلید، فارس، ایران 2026 08 03 Abiotic stresses, including drought, salinity, extreme heat, and cold, are considered the most important limiting factors in agricultural production worldwide. These stresses cause an annual yield reduction of about 50% in major crops, and with the intensification of climate change, their intensity and frequency are increasing significantly. Despite their valuable achievements, traditional plant breeding methods do not meet the increasing need for the production of resistant varieties due to the multi-gene nature of stress tolerance, time-consuming nature, and limitations in species adaptation. In recent years, remarkable advances in gene mixing, genome editing tools, high-throughput phenotyping, genomic selection, accelerated breeding generations, epigenetic engineering, synthetic biology, and redomestication of wild species have revolutionized plant breeding approaches to increase tolerance to environmental stresses. This article provides a comprehensive review of novel plant breeding methods to increase tolerance to abiotic stresses, and while examining the molecular basis of stress response, it analyzes the practical applications of each of these approaches in various crops. The findings indicate that integrated approaches based on the integration of gene mixing, genome editing, advanced phenotyping, and machine learning have the greatest potential for developing stress-tolerant cultivars while maintaining high yield. However, challenges such as off-target effects, gene transfer limitations, regulatory barriers, and social acceptance still face the widespread application of these technologies. تنش های غیر زیستی از جمله خشکی، شوری، گرمای شدید و سرما، به عنوان مهم ترین عوامل محدود کننده تولید محصولات کشاورزی در سطح جهانی مطرح هستند. این تنش ها سالانه باعث کاهش حدود ۵۰ درصدی عملکرد در محصولات زراعی عمده می شوند و با تشدید تغییرات اقلیمی، شدت و فراوانی آنها به طور چشمگیری رو به افزایش است. روش های سنتی اصلاح نباتات علیرغم دستاوردهای ارزشمند، بدلیل ماهیت چند ژنی تحمل به تنش، زمان بر بودن و محدودیت های سازگاری گونه ها، پاسخگوی نیاز فزاینده به تولید ارقام مقاوم نیستند. در سال های اخیر، پیشرفت های شگرف در حوزه ژنو میکس، ابزارهای ویرایش ژنوم، فن تایپینگ با توان بالا، انتخاب ژنومی، سرعت بخشی به نسل های اصلاحی، مهندسی اپی ژنتیک، زیست شناسی مصنوعی و اهلی سازی مجدد گونه های وحشی، انقلابی در رویکردهای اصلاح نباتات برای افزایش تحمل به تنش های محیطی ایجاد کرده است. این مقاله مروری جامع بر روش های نوین اصلاح نباتات برای افزایش تحمل به تنش های غیرزیستی ارائه می دهد و ضمن بررسی مبانی مولکولی پاسخ به تنش، کاربردهای عملی هر یک از این رویکردها را در محصولات مختلف زراعی مورد تحلیل قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که رویکردهای تلفیقی مبتنی بر ادغام ژنو میکس، ویرایش ژنوم، فن تایپینگ پیشرفته و یادگیری ماشین، بیشترین پتانسیل را برای توسعه ارقام مقاوم به تنش با حفظ عملکرد بالا دارا هستند. با این حال، چالش هایی نظیر اثرات خارج از هدف، محدودیت های انتقال ژن، موانع قانونی و پذیرش اجتماعی همچنان پیش روی کاربرد گسترده این فناوری ها قرار دارد. https://ijpcbs.ir/downloadfilepdf/47109